Understanding Prejudice
Understanding Prejudice
Return Home

Reading Room

Exercises and Demonstrations
Multimedia Center
Teacher's Corner
Directory of Experts
Organizations
Links on Prejudice
About Us
Privacy Policy
Contact Us

Reading Room
Önyargı Psikolojisi: Genel Tanıtım

Örtük Yanlılıkları İncelemek

İnsanların sahip olduklarını bile bilmedikleri örtük tutumlar nasıl ölçülebilir? En çok kullanılan yollardan biri "hazır hale getirme" diye bilinen bir yöntemdir (Wheeler & Petty, 2001; Wittenbrink, Judd, & Park, 1997). Genelde bu araştırmalardaki katılımcılara önyargının hedefi olan gruplarla ilgili düşünceleri ya da bağdaştırmaları akla getirecek sözcük ya da resimler verilir (ör. bir etnik azınlıkla ilgili). Örtük bir önyargı ya da sterotip harekete geçirildikten sonra araştırmacılar bunun gücünü, kapsamını ve diğer tutum, inanç ve davranışlar üzerindeki etkisini araştırabilirler.

Bu yöntemi kullanan ilk araştırmaların birinde Patricia Devine (1989) beyaz üniversite öğrencilerine bir ekranda ne oldukları anlaşılamayacak kadar hızlı kaybolan sozcükler göstermiştir. Deneysel koşulların birinde, katılımcılara %80’i sterotipik olarak zenciler ile bağdaştırılan, eşik altı bir dizi sözcük gösterilmiştir (ör. caz, ritim, atletik, basketbol, kölelik gibi). Bir başka koşulda, sözcüklerin sadece %20’si zencilerle bağdaştırılan sözcüklerdir. Daha sonra katılımcılardan kısa bir senaryoyu okumaları ve tarif edilen insanın davranışlarını değerlendirmeleri istenmiştir. Devine -- kendileri bilmemelerine rağmen sterotipik sözcüklerle hazır hale getirilen -- %80 koşulundaki katılımcıların senaryodaki insanı (zenciler hakkındaki sterotipin harekete geçmesine bağlı olarak) daha saldırgan olarak değerlendirdiklerini bulmuştur. Üstelik bu eğilim, katılımcıların ırkçılık üzerine açık ölçümlerde yüksek ya da düşük puan almalarından bağımsız olarak ortaya çıkmış, insanların ırk sterotiplerine inanmasalar bile sadece bu sterotiplerden haberdar olmaları sonucunda ayrımcılığın oluşabileceğini göstermiştir.

Boğayı kızdırmaya çalışan matador Örtük yanlılıkları ölçmeye yarayan en popüler yöntemlerden biri Örtük İlişkiler Testi (ÖİT)dir (Greenwald, Banaji, Rudman, Farnham, Nosek, & Mellott, 2002; Greenwald, McGhee, & Schwartz, 1998). ÖİT bilgisayarda yapılan ve insanların sözcükleri ve resimleri ne kadar hızlı kategorize edebildiklerini ölçen bir testtir ve çoğumuzun sözcükler ve resimler biribirine yakın kategorilerden geldiğinde, birbiriyle ilgisiz kategorilere göre daha hızlı kategorize edebildiği gerçeğine dayanır. Örneğin, kütüphanecileri zeka ile, matadorları ise şiddet ile bağdaştırıyorsanız, zekayla benzer anlama gelen akıllı ve bilgili gibi sözcüklerin "kütüphaneciler veya zeka" ortak kategorisi ile, şiddetle benzer anlama gelen saldırı ve vahşet gibi sözcüklerin "matadorlar veya şiddet" ortak kategorisi ile ilgili olduğunu anında söylersiniz. Peki ya parçaların yerini değiştirirsek ve size sorulan akıllı ve bilgilinin "kütüphaneciler veya şiddet" ortak kategorisi ya da "matadorlar veya zeka" ortak kategorisi ile ilgili olup olmadığıysa? Bu durumda akıllı ve bilgiliyi "zeka"nın olduğu kategoriye almanız büyük ihtimalle biraz daha uzun sürecektir çünkü bu ortak kategori sterotipik olarak birbiriyle ilişkili değildir. Böylece ÖİT insanların sözcükleri ve resimleri hangi hızla kategorize ettiğine bakarak insanların bazı parçaları birbiriyle ne kadar yakından bağdaştırdığını dolaylı yoldan ölçer. Örneğin, ırk sterotiplerini ölçmek için test kütüphaneciler ve matadorlar yerine beyazlar ve zencileri kullanabilir. ÖİT’nin bu uyarlaması ile "beyazlar ve zeka" ve "zenciler ve şiddet" kategorilerine ("beyazlar ve şiddet" ya da "zenciler ve zeka"ya göre) daha hızlı yanıtlar verilmesi, örtük bir sterotipin varlığını gösterebilir.

Örtük İlişkiler Testi örtük ırk sterotipleri ya da cinsiyet sterotipleri, yaşlılara karşı tutumlar, politikacı adaylarındaki tercihler gibi birçok örtük ilişkiyi ölçmede kullanılmıştır (Greenwald, McGhee, & Schwartz, 1998; Nosek, Banaji, & Greenwald, 2002). Örtük ilişkiler, minimal grup araştırmalarında, daha grup deneyimi olmaksızın, iç grup üyelerinin isimleri olumlu bağlantılarla dış grup üyelerinin isimlerini ise olumsuz bağlantılarla özdeşleştirme eğilimiyle gösterilmiştir. (Ashburn-Nardo, Voils, & Monteith, 2001). Örtük sterotiplemenin diğer ölçümlerinde olduğu gibi, ÖİT ölçümleri de ayrımcılığın davranışsal ölçümleriyle ilişki içindedir. Örneğin, bir araştırmada, ÖİT’de beyaz yanlısı davranış gösteren beyaz öğrencilerin daha sonra konuştukları bir beyaza, bir zenciden daha iyi davrandığı, konuşmanın video kasetlerini izleyip birbirinden bağımsız değerlendiren gözlemcilerin değerlendirmelerine dayanarak gösterilmiştir (McConnell & Leibold, 2001).


Önceki sayfa
Sayfa 13/27
Sonraki sayfa